Gıda etiketi nasıl okunur?

Kısaca

• İçindekiler listesi çoktan aza doğru yazılır; ilk sıradaki bileşen en çok kullanılandır.
• Alerjen maddeler listede ayrıca vurgulanır (kalın yazı, farklı stil ya da arka plan rengi).
• Besin değerleri tablosu enerjiyi, yağı, doymuş yağı, karbonhidratı, şekeri, proteini ve tuzu gösterir.
• Katkı maddeleri işlev adı ve ad ya da E kodu ile yazılır.

1. İçindekiler listesini okumak

Türk Gıda Kodeksi Etiketleme Yönetmeliği'ne göre gıdanın bütün bileşenleri, üretim sırasında kullanıldıkları miktara göre ağırlıkça azalan sırayla listelenir. Yani listenin başındaki bileşen üründe en çok bulunan, sonundaki en az bulunandır.

Bu yüzden listenin ilk üç bileşenine bakmak ürünün neyden oluştuğunu anlamak için iyi bir başlangıçtır. Örneğin ilk sırada şeker yazan bir üründe şeker, diğer tüm bileşenlerden daha fazla kullanılmıştır.

Her gıdada bileşenler listesi zorunlu değildir. Örneğin soyulmamış ya da doğranmamış taze meyve ve sebzelerde, tek bir temel üründen elde edilen fermantasyon sirkelerinde liste bulunmayabilir.

2. Alerjen uyarısını bulmak

Alerjiye veya intoleransa neden olabilen maddeler (örneğin gluten içeren tahıllar, süt, yumurta, yer fıstığı, soya, susam) içindekiler listesinde yazı boyutu, stili veya arka plan rengiyle diğer bileşenlerden ayırt edilecek şekilde belirtilir. İçindekiler listesi olmayan ürünlerde ise bu maddeler «içerir» sözcüğüyle yazılır.

Alerjen bilgisi ürün etiketinde esastır. Lupa'daki işaretler etiket verisine dayanır; alerjin varsa her zaman ambalajı da kontrol et.

3. Besin değerleri tablosunu okumak

Zorunlu beslenme bildirimi şu değerlerden oluşur: enerji, yağ, doymuş yağ, karbonhidrat, şekerler, protein ve tuz. Değerler genellikle 100 gram (içeceklerde 100 mililitre) için verilir; bu sayede farklı ürünleri aynı ölçüyle karşılaştırabilirsin. Porsiyon başına değer de eklenmişse aradaki fark porsiyon büyüklüğünden gelir.

• Enerji: kJ (kilojul) ve kcal birlikte yazılabilir. Yalnız kJ varsa değeri yaklaşık 4,2'ye bölerek kcal karşılığını bulabilirsin.
• Şekerler: karbonhidratın içindedir; üründe doğal olarak bulunan şekerleri de kapsar.
• Tuz: yönetmeliğe göre «tuz = sodyum x 2,5» formülüyle hesaplanır. Etikette sodyum yazıyorsa 2,5 ile çarparak tuz karşılığını bulursun.

4. Katkı maddelerini tanımak

Katkı maddeleri içindekiler listesinde önce işlevi, sonra adı ya da E koduyla yazılır. «Asitlik düzenleyici (sitrik asit)» ile «asitlik düzenleyici (E330)» aynı katkıyı anlatır. E kodları, Avrupa Birliği'nde ve Türkiye'de kullanımına izin verilen katkılara verilen numaralardır.

Bir E kodunun ne olduğunu, ne işe yaradığını ve Lupa'nın risk değerlendirmesini E kodu rehberinde bulabilirsin. Gruplara göre göz atmak için: renklendiriciler, koruyucular, kıvam artırıcılar ve emülgatörler, tatlandırıcılar.

Örnek: uydurma bir bisküvi etiketi

İçindekiler: Buğday unu, şeker, bitkisel yağ, süt tozu, kabartıcı (E500), emülgatör (E322), tuz

• Un ilk sırada, şeker ikinci sırada: üründe en çok un, ardından en çok şeker kullanılmış.
• «Buğday» ve «süt» kalın yazılmış: etikette alerjen maddelerin bu şekilde ayrıca vurgulanması gerekir. Buğday gluten, süt ise süt alerjisi olanlar için önemlidir.
• Kabartıcı (E500) ve emülgatör (E322) birer katkı maddesidir; ne oldukları E500 ve E322 sayfalarında yazar.
• Tuz listenin sonunda: üründe en az kullanılan bileşenlerden biri. Gerçek miktarı besin değerleri tablosundan okursun.

Lupa bu işi nasıl kolaylaştırır?

• Barkodu okutunca içindekiler, besin değerleri ve katkı maddeleri tek ekranda görünür; E kodlarını tek tek aramana gerek kalmaz.
• Besin değerleri ve katkılar tek bir 0-100 sağlık skoruna dönüşür; puanı neyin düşürdüğü ürün sayfasında yazar.
• Premium'da alerjenlerini ve beslenme tercihini bir kez seçersin; uymayan ürün en üstte uyarılır.

Sık sorulanlar

İçindekiler listesi hangi sırayla yazılır?

Bileşenler, üretimde kullanıldıkları miktara göre ağırlıkça azalan sırayla yazılır. Listede önce gelen bileşen üründe daha çok kullanılmıştır.

Etiketteki alerjen uyarısı nasıl gösterilir?

Alerjiye ya da intoleransa neden olabilen maddeler, içindekiler listesinde yazı boyutu, stili veya arka plan rengiyle listenin geri kalanından ayırt edilecek şekilde vurgulanır. İçindekiler listesi olmayan ürünlerde bu maddeler «içerir» sözcüğüyle belirtilir.

Etikette hangi besin değerleri zorunludur?

Zorunlu beslenme bildirimi enerji değerini ve yağ, doymuş yağ, karbonhidrat, şekerler, protein ile tuz miktarlarını içerir. Değerler 100 gram ya da 100 mililitre için verilir; porsiyon başına değer de eklenebilir.

Sodyum ile tuz arasındaki fark nedir?

Yönetmeliğe göre tuz miktarı «tuz = sodyum x 2,5» formülüyle hesaplanır. Etikette sodyum yazıyorsa değeri 2,5 ile çarparak tuz karşılığını bulabilirsin.

Kaynaklar

• Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği — Resmî Gazete, 26 Ocak 2017 (madde 21, 22, 24 ve 35)
• Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği Kılavuzu — Tarım ve Orman Bakanlığı